Emeklilik Aktüerya Sertifikası Sorunu: İmzalı Bir Görüşün Altındaki Veri Neden Görüşün Kendisinden Daha Az Kesindir

Türk hayat ve emeklilik mevzuatı çerçevesinde imzalanan bir aktüerya sertifikası bir tavsiye değildir. EGM nezdinde hukuki ağırlık taşır, yasal hesaplardaki teknik karşılıkların dayanağıdır, reasürörün kendi rezervlemesini besler ve giderek artan biçimde IFRS-17 denetçisinin merceği altında oturur. Sertifikanın üzerindeki rakam savunulabilirdir. Türkiye'deki emeklilik ve hayat şirketlerinin büyük çoğunluğunda gördüğüm kadarıyla, o rakamı üreten veri kümesi ise savunulabilir değildir.

Bu belirli bir sorun türüdür ve bu konuda net olmakta fayda vardır.

Sertifika Yeniden Üretilebilir. Girdi Değil.

Bir aktüer bir emeklilik fonunun teknik karşılıkları için sertifika imzaladığında — BES katılım hesapları, garantili birikim ürünleri, ödeme aşamasındaki annüite portföyleri — imza belirli bir kesme tarihinde, belirli bir veri kümesine karşı çalıştırılan belirli bir model koşumuna bağlanır. Model versiyonludur. Varsayımlar teknik notta belgelenmiştir. Çıktı arşivlenmiştir.

Aylar sonra gerçekten yeniden yükleyebileceğiniz bir biçimde neredeyse hiçbir zaman arşivlenmeyen şey, modelin tükettiği veri kümesidir.

Bunun yerine saklanan şey genelde şunlardan biridir:

• Kesme tarihindeki kaynak sistem gerçeği (poliçe yönetim sisteminin snapshot'ı) — ki bu, modelin gördüğüyle aynı şey değildir
• Aktüerin incelediği toplulaştırılmış sonuç (hücre bazında karşılıklar, kohort bazında mortalite deneyimi)
• Ortak bir klasöre bırakılmış bir CSV çıktısı — bazen aktüerin dizüstünde, bazen bir e-posta ekinde

Bunların hiçbiri ara durumu temsil etmez. Aktüerin imzaladığı gerçek veri kümesi, poliçe sisteminden alınan çıktı ile model girdi dosyası arasında bir yerde yaşıyordu — temizleme kuralları, dışlama filtreleri, kohort atamaları, varsayım eşleştirmesi ve kritik olarak aktüerya ekibinin kapanış sırasında uyguladığı manuel müdahaleler sonrasında.

Yeniden Yapılandırmanın Çöktüğü Yer

Diyelim ki EGM 3. çeyrekte geri döndü ve yıl sonu sertifikasındaki belirli bir kohort hakkında keskin bir soru sordu. Ya da bir reasürör, treaty yenilemesinin altındaki mortalite deneyimine itiraz etti. Ya da IFRS-17 denetçisi CSM hareketini poliçe bazında nakit akışlarına kadar takip etmek istiyor.

Yeniden yapılandırmaya girişiyorsunuz. İşte tam burada dağılıyor:

• Poliçe yönetim sistemi hareket etmiş durumda. Kesme tarihinden sonra iştira faaliyeti, fon değişimleri, katkı payı değişiklikleri ve statü geçişleri devam etti. Point-in-time kurtarma olabilir de olmayabilir de. Bazı eski sistemlerde yoktur.
• Temizleme kuralları koddu. O zamandan beri güncellenmiş kod. Aralık'ta belirli bir atıl sözleşme sınıfını dışlayan kural, Şubat'ta farklı bir gerekçeyle yeniden yazılmış olabilir.
• Varsayım tabloları yeniden temellendirildi. Mortalite tablosu versiyonu, iptal varsayımı ızgarası, teknik faiz oranı eşleştirmesi — bunlara ID ile atıfta bulunulur ve ID artık daha yeni bir satırı işaret ediyor olabilir.
• Manuel müdahaleler belgesizdir. Aktüer, kimsenin loglamadığı bir Excel adımında elle 47 poliçenin bozuk doğum tarihini düzeltti. Bu düzeltmeler pipeline'da değildir. duzeltmeler_final_v3.xlsx adlı bir dosyadadır.
• Çıkarma işinin kendisi deterministik değil. Canlı bir veri tabanına karşı WHERE effective_date <= '2024-12-31' filtresi ile çalışır — ki bu iyidir, ancak Ocak'ta kaydedilen geriye tarihli düzeltmeler, aynı sorgunun Mart'ta döndürdüğü şeyi değiştirir.

Dolayısıyla pipeline'ı yeniden çalıştırdığınızda, aktüerin gördüğüne yakın bir veri kümesi elde edersiniz. Aynı değil. Yakın.

Bu Neden Şimdi Daha Fazla Önemli

İki şey riski artırdı.

Birincisi, IFRS-17. Standart, açıklanan rakamlardan altta yatan nakit akışı girdilerine kadar, Türk hayat sigortacılarının önceden tutması istenmemiş bir granülerlikte izlenebilirlik talep ediyor. Denetçiler artık "model bu rakamı üretti ve aktüer imzaladı" ile tatmin olmuyor. Girdileri görmek istiyorlar.

İkincisi, EGM'nin denetim duruşu, sadece toplulaştırılmış rakamların yeniden imzalanması yerine belirli portföy dilimlerinin sonradan yeniden yapılandırılmasını isteme yönünde kaydı. Belirli bir ürün grubunun karşılığının neden bu şekilde hareket ettiğini sorduklarında, "modeli yeniden çalıştırabiliriz" istedikleri cevap değil.

Gerçekten Neyi Düzeltir

Bu bir modelleme sorunu değil. Modeller iyi durumda. Bu, aktüerya yönetişim sorunu kılığına bürünmüş bir veri mühendisliği sorunudur ve öyle ele alınmalıdır.

Somut olarak:

• Kaynağı değil, model girdisini snapshot alın. Aktüerin imzaladığı tam dosya — temizleme sonrası, müdahale sonrası, kohort ataması sonrası — değişmez olmalı ve bir hash ile saklanmalıdır. Bu, versiyon kontrolü altındaki artefakt değilse, yeniden üretilebilirlik iddia edemezsiniz.
• Temizleme kodunu versiyonlayın ve sertifikaya sabitleyin. Girdi dosyasını üreten pipeline'ın git SHA'sı sertifika kapak notunda kayıt altına alınmalıdır. "Aralık'taki pipeline" değil. Belirli bir commit.
• Excel müdahale adımını öldürün, ya da loglayın. Kapanış sırasında manuel düzeltmeler Türkiye piyasa koşullarında kaçınılmazdır — eski poliçe yönetim sistemlerindeki veri kalitesi ne ise odur. Tamam. Ancak her müdahale, dizüstü artefaktı olarak değil, arşivlenen girdinin parçası olan yapılandırılmış bir delta dosyası olarak yakalanmalıdır.
• Varsayım tablolarını ID ve tarih ile dondurun. Mortalite tabloları, iptal ızgaraları, iskonto eğrileri — her versiyonun asla yeniden atanmayan değişmez bir tanımlayıcısı olmalıdır. Sertifika belirli ID'lere atıfta bulunur.
• Point-in-time yeniden yapılandırma bir tasarım gereksinimidir, isteğe bağlı bir güzellik değil. Poliçe yönetim sistemi kesme tarihindeki durumunu yeniden üretemiyorsa, bu patlamayı bekleyen bir denetim bulgusudur. Düzeltin, ya da paralel bir snapshot katmanı inşa edin.

Rahatsız Edici Kısım

Türkiye'de birlikte çalıştığım aktüerya ekiplerinin çoğu bunu biliyor. Kıdemli aktüerler, kapanış süreçlerinin hangi kısımlarının kırılgan olduğunu tam olarak biliyor. Sorun şu ki, bu kırılganlık şimdiye kadar kimseye gerçekten bir maliyet çıkarmadı — IFRS-17'ye kadar, agresif bir reasüröre kadar, belirli bir EGM sorgusuna kadar. Pipeline, ciddi biçimde sorgulanmayacak bir sayı üretmek için inşa edilmişti. Artık ciddi biçimde sorgulanıyor.

Sertifika, imzalı bir hukuki görüştür. Arkasındaki veri kümesine de aynı ciddiyetle davranın, ya da görüşün, üzerine oturduğu şeyden daha kesin olduğunu kabul edin.