Herhangi bir aktüeryal modelleme ekibine mortalite tablosu güncellendiğinde ne olduğunu sorun, şuna benzer bir yanıt alırsınız: "Yenisini bir sonraki değerleme tarihinden itibaren kullanacağız." Veri ekibine bir önceki çeyrekte eski tabloyla hesaplanan karşılıklara ne olduğunu sorun, omuz silkme alırsınız. IFRS 17 ekibine zaten kapanmış olan CSM roll-forward'una ne olduğunu sorun, daha uzun ve daha tedirgin bir duraksama alırsınız.
İşte bu, aktüeryal varsayım değişikliği problemidir. Bir modelleme problemi değildir. Aktüeryal problem kılığına girmiş bir veri soyağacı (data lineage) problemidir ve Türkiye'de gördüğüm neredeyse her hayat sigortası ve emeklilik şirketi bunu aynı şekilde ele alıyor: ileri uygula, geriyi görmezden gel, kimsenin mutabakat yapmamasını um.
Varsayım bir parametre değildir — bir koordinattır
Bir mortalite tablosunu değiştirdiğinizde — diyelim ki CSO 2001'den yerel kalibrasyonlu 2015-2020 deneyim tablosuna geçtiğinizde ya da bir annuite portföyünde iyileşme ölçeğini kaydırdığınızda — bir modelde bir düğme ayarlamıyorsunuz. Geçmişteki her karşılık hesaplamasının içinde yaşadığı koordinat sistemini yeniden tanımlıyorsunuz.
- çeyrekte hesaplanan 45 yaşındaki erkek annuitant için karşılık sadece bir sayı değildi. Belirli bir mortalite varsayımı, belirli bir iskonto eğrisi ve belirli bir iptal (lapse) tablosu veriliyken bir anlam ifade eden bir sayıydı. Bunlardan herhangi birini değiştirin, tarihsel sayı artık güncel olana temiz bir şekilde eşlenmez. İkisi arasındaki delta gerçek ekonomik bilgidir — finansal tablolarda ya da açıklama notlarında bir yere aittir — ancak çoğu boru hattının onu koyacak bir yeri yoktur.
Yayılma aslında nerelere çarpar
Bir hayat veya emeklilik taşıyıcısında mortalite tablosu güncellemesi en az beş yere yayılır ve bunların tümüne nadiren tutarlı bir şekilde ulaşır:
- Yasal karşılıklar. Solvency II veya yerel muadili (Türkiye'de SEDDK teknik karşılıklar çerçevesi) altında BEL ve risk marjı yeniden çalıştırılmalıdır. Tamam — aktüeryal değerleme sistemleri bunu yapar.
- GEV / EEV sunumları. Gömülü değer (embedded value) roll-forward'ında tam olarak bunun için bir "varsayım değişikliği" satırı vardır. Etkiyi kantitatif olarak ölçmenizi bekler. Bu, hem eski modelin hem de yeni modelin aynı açılış portföyü üzerinde çalıştırılabilir olması gerektiği anlamına gelir.
- IFRS 17 ölçümü. General Measurement Model altında, finansal olmayan varsayımlardaki değişiklikler CSM'yi ayarlar. Variable Fee Approach altında, doğrudan P&L'e çarpabilir. Ayrım, değişikliğin gelecekteki hizmete ilişkin olup olmadığına bağlıdır — bu da deltayı kohort, sözleşme grubu ve teminat dönemi bazında atfetmenizi gerektirir.
- Reasürans anlaşması muhasebesi. Devredilen kısım farklı bir varsayım tabanı kullanıyorsa, artık açıklanması gereken bir brüt-net uyumsuzluğunuz vardır.
- ALM ve hedging. Yükümlülük portföyünün duration ve konveksitesi değişir. Birisi geçen çeyreğin sayıları üzerinden hedge yapıyorsa, artık o formda var olmayan bir portföyü hedge ediyor demektir.
Bu tüketicilerin her biri aynı varsayım değişikliği olayının farklı bir diliminine ihtiyaç duyar. Ve her biri genellikle farklı bir aşağı akış (downstream) marttan çeker.
Başarısız olan boru hattı deseni
Sürekli gördüğüm standart mimari:
- Aktüeryal sistem varsayım tablolarını referans verisi olarak tutar, "yürürlük tarihi" ile versiyonlanır.
- Değerleme çalıştırmaları, çalıştırma tarihinde aktif olan hangi versiyonsa onu alır.
- Sonuçlar poliçe ve değerleme tarihi ile anahtarlanmış bir karşılıklar martında yer alır.
- Aşağı akış raporları marttan okur.
Bu desen, varsayım değişikliklerinin yalnızca gelecekteki çalıştırmaları etkilediğini sessizce varsayar. "Yeni bir taban altında yeniden hesaplanmış aynı değerleme tarihi" kavramına sahip değildir. Aktüer mortalite tablosunu güncellediğinde, marttaki eski sonuçlar ne geçersiz kılınır ne de not düşülür. Sadece orada dururlar, her tarihsel rapor tarafından referans verilir, yeni tabanla sessizce tutarsız halde.
İç denetim ekibi veya düzenleyici sorduğunda: 2. çeyrek karşılıkları mevcut mortalite varsayımı altında ne olurdu? — dürüst cevap genellikle özel bir proje olmadan kimsenin bunu üretemeyeceğidir.
Boru hattının aslında neyi izlemesi gerekir
Bir varsayım değişikliği birinci sınıf bir olaydır. Kendi tablosunu, kendi denetim izini ve kendi aşağı akış yayılımını hak eder. Somut olarak:
- Her değerleme sonucunun bir değil iki tarihe ihtiyacı vardır. Değerleme tarihi (hangi zaman noktasının ölçüldüğü) ve taban tarihi (hangi varsayım setinin uygulandığı). Eski tablo altında hesaplanan bir 2. çeyrek karşılığı ve yeni tablo altında yeniden hesaplanan aynı 2. çeyrek karşılığı, üzerine yazılan tek bir satır değil, iki farklı satırdır.
- Varsayım setleri değişmez (immutable) ve versiyonlanmış olmalıdır. Sadece "yürürlük tarihi" ile değil, yayınlandıktan sonra asla değişmeyen bir taban tanımlayıcısı ile. Aktüerya düzeltilmiş bir tabloyu yeniden yayınladığında, bu eskisinde bir düzenleme değil, yeni bir tabandır.
- Her aşağı akış raporu, hangi taban altında üretildiğini beyan etmelidir. 2. çeyrek için GEV sunumu v14 tabanı altında üretildi. v15 tabanı benimsendiğinde, sistem orijinal v14 çıktısına dokunmadan karşılaştırma için 2. çeyreği v15 altında yeniden üretebilmelidir.
- Tabanlar arasındaki delta hesaplanmış bir çıktıdır, manuel bir mutabakat değil. Orijinal sayıları üreten aynı altyapıdan çıkmalıdır.
Türkiye'nin düzenleyici bağlamı bunu daha da kötüleştiriyor
Yerel deneyim tabloları SOA veya CMI muadillerine göre daha az olgun olduğundan, deneyim verileri biriktikçe tablolar daha sık güncelleniyor. BES çerçevesi altında faaliyet gösteren emeklilik şirketleri, nüfus verileri iyileştikçe değişen annuite dönüşüm varsayımlarına sahiptir. Yerel faktörlerle ayarlanmış yabancı grup tabloları kullanan hayat taşıyıcıları daha da karmaşık bir versiyonla karşı karşıyadır: baz tablo bir döngüde değişir, ayarlama faktörleri başka bir döngüde.
Bu değişikliklerin her biri bir varsayım olayıdır. Her biri, çoğu sistemin temiz bir şekilde üretemeyeceği bir delta hesaplaması gerektirir. Ve çoğu Türk sigortacısının hâlâ stabilize etmeye çalıştığı IFRS 17 altında, bu değişikliklerin CSM atfı önceki yerel GAAP altında hiç olmadığı şekilde denetlenebilir.
Rahatsız edici soru
Düzenleyiciniz yarın, geçen yılın kapanış karşılıkları ile bu yılın açılış karşılıkları arasında; model değişiklikleri, varsayım değişiklikleri, deneyim varyansı ve yeni işler olarak ayrıştırılmış bir köprü isterse — veri boru hattınız bunu iki aylık bir manuel proje olmadan üretebilir mi?
Birlikte çalıştığım çoğu hayat ve emeklilik şirketi için cevap hayır. Aktüerler bunu anlamadıkları için değil, veri altyapısı aktüeryal varsayımlar tarih değil de konfigürasyonmuş gibi inşa edildiği için.
Onlar konfigürasyon değildir. Her karşılık sayısının içinde yaşadığı koordinat sisteminin parçasıdırlar. Onları değiştirdiğinizde, sadece bir parametreyi güncellemiyorsunuz — portföydeki her tarihsel sayının anlamını yeniden yazıyorsunuz. Tek soru, boru hattınızın bunu bilip bilmediğidir.